Günther Können

 

Günther KönnenGünther Können (1944) is sinds 1964 lid van de KNVWS en ondermeer bestuurslid van de Amsterdamse afdeling en voorzitter van de Werkgroep Meteoren geweest. Hij is tevens lid van de KNVWS afdeling ‘t Gooi en van de Werkgroep Praktische Sterrenkunde (WPS).

Hij heeft en had een breed interessegebied – ruimtevaart, sterrenkunde, fysica, hemelmechanica en meteorologische optica (inclusief polarisatie). Waarnemen doet hij sporadisch met zijn 8-cm lenzentelescoop, zo’n 60+ jaar geleden handgemaakt door Piet Meesters.


 

Zeewater is.... zout!

Zeewater is zoutHet deel van de regenboog op de foto boven de horizon ontstaat in regendruppels; het verleng – stuk onder de horizon in opspattend zeewater. De regenboog vertoont een knik of beter gezegd een breuk: de straal van het deel onder de horizon is 0,8° kleiner.

Blijkbaar is de brekingsindex van zeewaterdruppels iets groter dan dat van zoetwater. Met enige geofysische intuïtie kan een onbevangen vrije-veldonderzoeker stellen dat er bij zeewater zeer waarschijnlijk sprake is van zout water.

Bovenstaande conclusie zal bepaald geen krantenkoppen halen: er bestaan simpeler methoden om vast te stellen dat zeewater zout is – het nemen van een flinke slok, bijvoorbeeld. Buiten de Aarde ligt dat anders. In 1974 heeft de Amerikaan James Hansen tezamen met de Nederlander Joop Hovenier een analyse uitgevoerd van de polarisatie van het Venuslicht, waarin een fraaie regenboogpiek zichtbaar is. Zij concludeerden dat de wolkendruppels van Venus afmetingen in de orde van microns hebben en niet zout maar zuur zijn: ze bestaan uit geconcentreerd zwavelzuur. Deze conclusie is later fraai bevestigd door in situ on derzoek met ruimtetoestellen.


Eclips 4 januari 2011

eclipsVlak na zonsopkomst op 4 januari vond een gedeeltelijke verduistering van de Zon plaats over Nederland. De meeste van ons hebben weinig gezien doordat het bewolkt was. Maar de volhouder wint! Günther schreef dit verslag:

De verduistering bevatte toch nog een meevaller, althans voor mij. Ik was tegen beter weten in naar de Grote Melm gegaan, hier in Soest bij de Eem, waarvandaan je vrij uitzicht naar het zuidoosten hebt. Dicht bij de horizon was een strook vrijwel onbewolkte lucht, waarin je de verduisterde zon zag opkomen!

De strook zelf was niet veel breder dan de halve zonnediameter, maar ongeveer een halve minuut lang was de verduisterde zon er prachtig in te zien. Ik heb zelfs met mijn cameraatje nog een foto kunnen maken (foto boven). De zonnesikkel in het heldere stuk wordt doorsneden door een bewolkingverre wolkenband. Verder heb ik de zon niet meer gezien tijdens de verduistering, maar dit was de moeite waard!

Op de infraroodfoto op de eclipsdag (foto links), op het moment van zonsopkomst was een smalle opklaringszone juist over de Duitse grens zichtbaar. Die heeft er voor gezorgd dat vanuit delen van midden NL (waaronder Soest, op 80 km afstand van de opklaringszone) de hemel in ZO richting vlak bij de horizon toch een smalle onbewolkte strook van zo’n 0.3 graden hoog liet zien, waarin de opgaande zon zich net kon vertonen.


Regenbogen

rainbowcollageZon en regen: keer je rug naar de zon en je ziet de regenboog. Hij vormt een cirkel met als middelpunt de schaduw van je hoofd. Dus: hoe hoger de zon, des te kleiner het regenboogsegment dat boven de horizon uitsteekt. ’s Zomers, rond het middaguur zie je dus geen regenboog, ook al plenst het van de regen: de hele boog is onder de horizon. Maar ’s avonds zie je hem des te beter!

Even buiten de boog is de 2e regenboog; hij is zwakker dan de 1e boog en zijn kleurvolgorde is omgekeerd! Deze boog is de weerkaatsing van de 1e regenboog in de druppel zelf: het licht ondergaat niet één, maar twee weerkaatsingen tegen de druppelwand. Tussen de twee bogen is de lucht het donkerst – dat is de zogeheten ‘band van Alexander’.

Structuur in een regenboog

Foto door Ralf PitchenederEen regenboog is geen op zichzelf staand verschijnsel, maar vormt de grens van een gebied aan de hemel dat door een specifieke stralengang door een druppel oplicht. Hoe dichter je bij de grens kijkt, des te helderder de lucht – de uiterste grens wordt gevormd door rood. Dientengevolge is het binnen de eerste en buiten de tweede boog lichter dan er tussenin. Schilders kennen deze structuur meestal niet en hebben daarom moeite de regenboog natuurgetrouw weer te geven.

(Foto: Ralf Pitcheneder, München, 8-7-’05)

 

 

Een derde regenboog (nóg een reflectie) zou ook moeten kunnen, maar die vormt zich aan de zonzijde van de hemel war het hemellicht zó helder is dat de boog er in verdrinkt – je ziet hem dus nooit. Wél zie je binnen de 1e regenboog soms smalle extra boogjes, de ‘overtallige bogen’; hun onderlinge afstand hangt verband met de grootte van de druppels.

Regenboog door Mike NicholsonBinnen de regenboog zijn de zogeheten ‘overtallige bogen’ zichtbaar.

(Foto: Mike Nicholson, Papatoetoe, Nieuw Zeeland, 7-9-’07)

 

 

 

Regen in vakantietijd

Maar weinig toeristen zitten daar op te wachten. Maar als het dan toch moet gebeuren, verzacht een fraaie regenboog de pijn. En hoe langer je er naar kijkt, hoe fraaier hij wordt! Daarom hieronder nog een paar ‘gekke’ regenbogen.

Regenboog-exootEen ‘regenboog-exoot’: de regenboog doorkruist zijn spiegelboog, die is opgewekt de stralen van het spiegelbeeld van de zon in het gladde water. Zeldzaam, maar bij rustig water, regen en laagstaande zon moet dit ook wel eens vanaf het dek van een Waddenveerpont in Nederland te zien zijn.

(Foto: Nicola Boll, Isfjord bij Spitsbergen, 22-8-’06)

 

 
Zeewater is zout‘Gebroken regenboog’: de regenboog boven de horizon ontstaat in regen, die dus uit zoet water bestaat, die onder de horizon in zeewaterdruppels. Omdat zout water een iets kleinere brekingsindex heeft, is de regenboog kleiner. Deze foto bewijst dat zeewater zout is – een feit dat je natuurlijk ook kan weten door gewoon te proeven.
(Foto: J. Dijkema)

Ronde regenboogHet antwoord op de veelgestelde vraag: ‘Waarom is de regenboog rond?’ luidt simpelweg: ‘Omdat een regendruppel rond is!’

(Foto Galen Rowell, Kauai Island, Hawaii 1993)

 


Comments are closed